Αγαπητοί μας φίλοι,

Με χαρά σας παρουσιάζουμε μία πολλά υποσχόμενη κι απόλυτα επιστημονική εγκεφαλική εκπαίδευση: τη Νευροανάδραση.

Επίσης, με μεγάλη χαρά σας παρουσιάζουμε τον επιστημονικό υπεύθυνο της Νευροανάδρασης: Νικόλαο Ανδρεάδη.


O Νίκος Ανδρεάδης είναι υποψήφιος διδάκτωρ Πειραματικής Νευροψυχολογίας του τμήματος Ψυχολογίας/Κέντρου Νευροαπεικόνισης (YNiC) του Πανεπιστημίου του York (Ηνωμένο Βασίλειο), όπου και εισήχθη το 2006. Έχει ειδικευτεί στην νευροψυχολογία με έμφαση στην ανάλυση λειτουργικής Μαγνητικής Τομογραφίας - λΜΤ (fMRI) και την συσχέτισή της με γνωστικές λειτουργίες. Αναμένεται να καταθέσει τη διατριβή του το Σεπτέμβρη του 2010. Μέρος της διατριβής του έχει δημοσιευθεί σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του έχει διεξάγει πειράματα συμπεριφορικής νευροψυχολογίας, τα αποτελέσματα των οποίων οδήγησαν σε δημοσιεύσεις στο Society for Neuroscience. Το 2005, έκανε εξάμηνη κλινική πρακτική στο Τμήμα Ψυχολογικής Υποστήριξης και Κοινωνικής Μέριμνας του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου, και πιο συγκεκριμένα ήταν υπεύθυνος για την ψυχολογική αξιολόγηση σε υποψηφίους λήπτες μοσχεύματος (M.M.P.I. και Ψυχοκοινωνική αξιολόγηση) και την ψυχολογική υποστήριξη σε ασθενείς και συγγενείς ασθενών.  Eίναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Ελληνικό Κέντρο Νευροχειρουργικής Έρευνας (ΕΚΝΕ) της Νευροχειρουργικής κλινικής της Ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών όπου και ειδικεύεται παρεταίρω στην κλινική νευροψυχολογία .  Διεξάγει έρευνα στην κλινική νευροψυχολογία με την χρήση λΜΤ (fMRI)  και Ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (ΗΕΓ) σε νευρολογικές παθήσεις (επιληψία, δυστονία, κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, φυτική κατάσταση). Επίσης, ειδικεύεται στην δημιουργία πρωτοποριακών πρωτοκόλλων ανίχνευσης συνειδητότητας σε ασθενείς με φυτική κατάσταση ή κατάσταση ελάχιστης συνειδητότητας με συνδυασμό ποσοτικής ανάλυσης ΗΕΓ και λΜΤ (fMRI), καθώς και βελτίωσης της συνειδητότητας των ασθενών αυτών με διακρανιακό ηλεκτρικό ερεθισμό. Είναι μέλος του Βρετανικού Συλλόγου Ψυχολόγων.

Κοινές Ερωτήσεις (FAQ)

α) Τί είναι η Νευροανάδραση;
Η Νευροανάδραση (neurofeedback, ή EEG biofeedback) είναι μία στρατηγική μάθησης, η οποία καθιστά το άτομο ικανό να μεταβάλλει την εγκεφαλική του δραστηριότητα. Είναι επιστημονικώς αποδεδειγμένο ότι όταν υπεισέρχονται στην αντίληψή μας - κυρίως οπτικώς ή ακουστικώς - πληροφορίες σχετικά με τις σωματικές μας λειτουργίες, ακόμη και αυτές που υπάγονται στο Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ) όπως η καρδιακοί παλμοί ή τα εγκεφαλικά κύματα, τότε μπορούμε να παρέμβουμε στη διαδικασία. Στην ουσία η Νευροανάδραση είναι ένας τρόπος εκγύμνασης του εγκεφάλου. Όπως χρησιμοποιούμε στο γυμναστήριο τα κατάλληλα όργανα για να δυναμώσουμε συστηματικά συγκεκριμένες μυϊκές ομάδες, παρομοίως χρησιμοποιούμε τα αντίστοιχα μηχανήματα και τεχνικές της Νευροανάδρασης για να γυμνάσουμε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιεί το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) για να παρακολουθεί την λειτουργία του εγκεφαλικού φλοιού σε πραγματικό χρόνο, και να παρέχει την πληροφορία αυτή στον (στην) εκγυμναζόμενο, προκειμένου αυτός να την ελέγχει και να μαθαίνει από τις αλλαγές που προκαλεί η προσπάθεια εκγύμνασης στον εγκέφαλό του. Μπορούμε να παρομοιάσουμε την νευροανάδραση με το ποδήλατο, όπου πρώτα πρέπει κάποιος να μάθει ισορροπία στις δύο ρόδες και στην συνέχεια να εξασκηθεί στο να το κάνει καλύτερα και πιο εύκολα. Αποτέλεσμα αυτής της εκπαίδευσης είναι η φυσιολογικοποίηση των εγκεφαλικών κυμάτων και κατ' επέκταση των σωματικών και ψυχολογικών λειτουργιών.


β) Πώς ανακαλύφθηκε;
Η Νευροανάδραση αποτελεί ένα υπέροχο παράδειγμα τυχαίας επιστημονικής ανακάλυψης. Στα τέλη του '60, ο Dr. Barry Sterman (UCLA, School of Medicine), είχε αφιερώσει μέρος των ερευνών του στην εκπαίδευση γατιών - πιο συγκεκριμένα πειραματιζόταν με την αύξηση των αισθητηριοκινητικών ρυθμών στον εγκέφαλό τους (SMR). Αυτοί οι ρυθμοί κυμαίνονται από 12 - 15 Hz και παρ' ότι αποτελούν τμήμα των κυμάτων Βήτα (12 - 30 Hz), γίνεται διαχωρισμός μεταξύ των λόγω ορισμένων μοναδικών ιδιοτήτων που εμφανίζονται στις συγκεκριμένες συχνότητες (12 - 15 Hz). Ο Dr. Sterman ονόμασε αυτά τα κύματα "αισθητηριοκινητικός ρυθμός" (Sensory Motor Rhythm), επειδή ανιχνεύονται πολύ εύκολα στην αισθητηριοκινητική περιοχή του εγκεφαλικού φλοιού και επειδή τα συγκεκριμένα κύματα φαίνεται ότι αντανακλούν την αισθητική και την κινητική δραστηριότητα. Εκείνη την περίοδο, η NASA, ανέθεσε στον Dr. Sterman τη διερεύνηση ενός προβλήματος που είχαν με μία ουσία (hydrazine), την οποία χρησιμοποιούσαν ως καύσιμη ύλη στους πυραύλους των επανδρωμένων διαστημικών αποστολών. Πιο συγκεκριμένα, υπήρχαν ενδείξεις ότι αυτό το καύσιμο ήταν υπεύθυνο για την πρόκληση επιληπτικών κρίσεων. Ο Dr. Sterman άρχισε να μελετάει την επίδραση της ουσίας πάνω σε πειραματόζωα (γάτες). Με απορία παρατήρησε ότι μία ομάδα γατιών παρουσίαζε αντίσταση στις επιληπτικές κρίσεις. Ύστερα από έρευνα διεπίστωσε ότι αυτές οι γάτες είχαν εκπαιδευθεί, στα προηγούμενα πειράματα του, στην αύξηση των SMR κυμάτων. Περαιτέρω έρευνα αποκάλυψε ότι αυτή η εκπαίδευση είχε εφαρμογή και στον άνθρωπο. Πιο συγκεκριμένα απεδείχθει ό,τι άνθρωποι οι οποίοι έπασχαν από επιληψία και είχαν εκπαιδευθεί στην αύξηση των SMR κυμάτων παρουσίαζαν λιγότερες επιληπτικές κρίσεις. Επίσης, πολλοί επιληπτικοί οι οποίοι ήταν υπερκινητικοί και ανήσυχοι είχαν μία εμφανέστατη βελτίωση στα συγκεκριμένα συμπτώματα. Τέλος, ο Dr. Joe Lubar εφήρμοσε την SMR εκπαίδευση σε παιδιά με υπερκινητικά συμπτώματα έχοντας καταπληκτικά αποτελέσματα. Έκτοτε έχουν διεξαχθεί πολλές έρευνες στις οποίες οι ερευνητές έχουν επεκτείνει τη χρήση της Νευροανάδρασης σε πολλές εγκεφαλικές δυσλειτουργίες, και προσπαθούν να ανακαλύψουν και νέα πεδία εφαρμογής της.


γ) Πού χρησιμοποιείται;
Η Νευροανάδραση περιλαμβάνει κυρίως δύο διαφορετικές εκπαιδεύσεις που χρησιμοποιούνται για την φυσιολογικοποίηση της εγκεφαλικής λειτουργίας:

1) SMR/βήτα εκπαίδευση υψηλών συχνοτήτων (12 - 19 Hz)
- καλλιεργεί τη συγκέντρωση

2) Άλφα/θήτα εκπαίδευση χαμηλών συχνοτήτων (4 - 12 Hz)
 - καλλιεργεί τη χαλάρωση

Η Νευροανάδραση χρησιμοποιείται σε πολλές περιπτώσεις στις οποίες ο εγκέφαλος παρουσιάζει ορισμένες αποκλίσεις από την φυσιολογική λειτουργία του. Εφαρμόζεται ιδιαίτερα στην βελτίωση συγκέντρωσης προσοχής και στην μείωση της παρορμητικότητας σε παιδιά και ενηλίκους με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής / Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ). Άλλες εφαρμογές της είναι στην αντιμετώπιση της επιληψίας, των διαταραχών του άγχους, τις κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, ενώ πρόσφατα ερευνάται η εφαρμογή της στην κατάθλιψη, στις διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, και άλλες ψυχιατρικές και νευρολογικές παθήσεις. Επίσης, η νευροανάδραση εφαρμόζεται στην βελτίωση γνωστικού αυτοελέγχου για κορυφαίες επιδόσεις (π.χ., από αθλητές). Τέλος, έχει εφαρμοστεί σε διαταραχές λόγω μετατραυματικού άγχους.

Η Νευροανάδραση έχει επεκταθεί και σε μη-κλινικές εφαρμογές καθώς οι άνθρωποι με φυσιολογική εγκεφαλική λειτουργία μπορούν να ωφεληθούν από αυτήν την εκπαίδευση. Πρόκειται για ένα είδος διανοητικής-εγκεφαλικής γυμναστικής, κατά την οποία εφαρμόζονται και οι δύο εκπαιδεύσεις. Αυτή η εκπαίδευση συμβάλλει στην επίτευξη μίας ήρεμης αλλά εγρήγορης διανοητικής κατάστασης. Ο άνθρωπος έχοντας φυσιολογικοποιήσει τα εγκεφαλικά του κύματα μπορεί να χαλαρώνει ή να συγκεντρώνεται, κατά βούληση, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και χωρίς μυϊκή ένταση-υπερδιέγερση.


δ) Πώς λειτουργεί η Νευροανάδραση;
Ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά ευπροσάρμοστος και έχει απεριόριστες μαθησιακές ικανότητες. Είναι σε θέση να βελτιώνει την απόδοσή του, μέσω της διαδικασία της αυτορρύθμισης, υπό την προϋπόθεση ότι θα λαμβάνει τα απαραίτητα μηνύματα σχετικά με τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν. Αυτό επιτυγχάνεται τροφοδοτώντας τον εγκέφαλο με πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του και παροτρύνοντάς τον, μέσω της επιβράβευσης, να προβεί στις επιθυμητές αναπροσαρμογές . Έτσι, κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, παροτρύνουμε τον εγκέφαλο να διατηρεί την επιθυμητή κατάσταση - συγκέντρωση (SMR/βήτα) ή/και χαλάρωση (Άλφα/θήτα). Βαθμιαία ο εγκέφαλος μαθαίνει, ακριβώς όπως μαθαίνει οτιδήποτε άλλο. Και, όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα είδη μαθήσεως, ο εγκέφαλος έχει την τάση να διατηρεί τη νέα ικανότητα.


ε) Πώς διεξάγεται η εκπαίδευση;
Για να κάνουμε Νευροανάδραση, τοποθετούμε ένα ηλεκτρόδιο στο τριχωτό μέρος της κεφαλής και ένα ηλεκτρόδιο σε κάθε αυτί τα οποία συνδέουμε σε έναν ηλεκτροεγκεφαλογράφο (ΗΕΓ). Για την καλή αγωγιμότητα και τη σταθεροποίηση των ηλεκτροδίων χρησιμοποιείται μία ειδική αλοιφή. . Ο ηλεκτροεγκεφαλογράφος στέλνει ενισχυμένα τα ηλεκτρικά σήματα του εγκεφάλου σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή (Η/Υ) ο οποίος με τη σειρά του απομονώνει τις συχνότητες του ΗΕΓ που θέλουμε να εκπαιδεύσουμε. Στη συνέχεια, ρυθμίζουμε το λογισμικό του Η/Υ να παρουσιάζει τις ΗΕΓ συχνότητες που επιλέξαμε στην οθόνη και/ή στα ηχεία, με όποια μορφή θέλουμε. Για παράδειγμα, μπορεί οι επιλεγμένες ΗΕΓ συχνότητες να αυξομειώνουν το ύψος μιας στήλης, ή την ένταση ενός ήχου, καθώς αυτές αυξομειώνονται, και έτσι ο(η) εκπαιδευόμενος να καταλαβαίνει πότε γυμνάζει τον εγκέφαλό του σωστά και πότε όχι, ανάλογα με έναν χορευτή ή αθλητή που κοιτάζει στον καθρέφτη να κάνει τις κινήσεις σωστά ή όχι. Επίσης, μπορούμε να ρυθμίζουμε το λογισμικό έτσι ώστε, όταν οι επιλεγμένες ΗΕΓ συχνότητες φθάνουν στα επιθυμητά επίπεδα, να κάνουν ένα απλό παιχνίδι (π.χ., αυτοκινητάκι) να παίζει, ή ένα τραγούδι να ακούγεται. Με αυτό τον τρόπο δίνουμε κίνητρο σε ένα παιδί να γυμνάζει τον εγκέφαλό του προκειμένου να παίξει το παιχνίδι, ή να ακούσει το τραγούδι.
 
Διαδικασία
Αφού ξεκινήσει η εκπαίδευση, ο εκπαιδευόμενος αρχίζει να παίζει το παιχνίδι της αρεσκείας του χρησιμοποιώντας, για τα υπόλοιπα 45-60 λεπτά της συνεδρίας, μόνο τα εγκεφαλικά του κύματα. Η οθόνη του εκπαιδευτή βρίσκεται, συνήθως, πίσω από τον εκπαιδευόμενο. Έτσι μπορεί να ελέγχει την πορεία της εκπαιδευτικής συνεδρίας χωρίς να αποσπά την προσοχή του εκπαιδευόμενου. Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, ο εκπαιδευόμενος είναι συνδεδεμένος με τα ηλεκτρόδια τα οποία ανιχνεύουν τα εγκεφαλικά κύματα η συμπεριφορά των οποίων απεικονίζεται γραφικά στην οθόνη του υπολογιστή υπό την μορφή ενός παιχνιδιού. Ο στόχος του εκπαιδευομένου είναι η αύξηση, σε συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, των επιθυμητών κυμάτων και η μείωση των ανεπιθύμητων ούτως ώστε να ελέγχει καλύτερα το παιχνίδι. Η οθόνη του εκπαιδευομένου δεν απεικονίζει με επιστημονικό τρόπο τα εγκεφαλικά κύματα, όπως η οθόνη του εκπαιδευτή, αλλά τα εντάσσει, ως παραμέτρους, στο εν λόγω ηλεκτρονικό παιχνίδι.
 
  Συγκεκριμένα, καθώς ο εκπαιδευόμενος συγκεντρώνεται:
 
- Αρχίζει να επηρεάζεται η εξέλιξη του παιγχνιδιού
 - Βαθμιαία, ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται την πρόοδο
 - Η άμεση θετική ανάδραση επιβεβαιώνει στον εγκέφαλο την παρέμβασή του στη ροή του παιγχνιδιού
 - Ο εγκέφαλος, αρχίζει να προσαρμόζει τη διακύμανση των κυμάτων του.
  Όσο, μεταβάλλει τη συχνότητα των εγκεφαλικών κυμάτων, τόσο το παιγχνίδι κυλάει γρηγορότερα και πιο ευχάριστα.
  Ένας θετικός κύκλος ανάδρασης έχει ξεκινήσει.


στ) Πόσο καιρό διαρκεί, συνήθως, η εκπαίδευση;
Η Νευροανάδραση εκπαίδευση είναι μία μαθησιακή διαδικασία, γι'αυτό τα αποτελέσματα εμφανίζονται σταδιακά. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα πρώτα σημάδια βελτίωσης εμφανίζονται σε 10 - 20 συνεδρίες. Η ολοκλήρωση της εκπαιδεύσης κυμαίνεται από 20 - 60 ή παραπάνω συνεδρίες, αναλόγως με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Στην περίπτωση της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής / Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ) χρειάζονται τουλάχιστον 40 συνεδρίες, ή ακόμη περισσότερο για τις σοβαρές περιπτώσεις. Το σφίξιμο των δοντιών ανταποκρίνεται, συνήθως, σε 20 συνεδρίες. Ορισμένα συμπτώματα εγκεφαλικών δυσλειτουργιών ανταποκρίνονται σε λιγότερες από 20 συνεδρίες (ποιότητα ύπνου, κόπωση, χρόνιοι πόνοι), ενώ άλλα, όπως η λειτουργία της μνήμης, απαιτούν περισσότερη εκπαίδευση.


ζ) Πόσο συχνά πρέπει να διεξάγονται οι συνεδρίες;
Στα προκαταρκτικά στάδια εκπαιδεύσης, οι συνεδρίες πρέπει να είναι συχνές και σταθερές, δηλαδή δύο, τρείς ή περισσότερες συνεδρίες ανά εβδομάδα. Όσο τα συμπτώματα αρχίζουν να εξασθενούν και η κατάσταση αρχίζει να σταθεροποιείται, σταδιακά ο ρυθμός των συνεδριών αρχίζει να μειώνεται.


η) Τί αποτελέσματα μπορεί να προσδοκούμε;
Στην περίπτωση της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής / Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ/Υ), παρατηρείται μείωση ή εξαφάνιση της παρορμητικότητας, της απόσπασης της προσοχής, και της υπερκινητικότητας. Η μείωση των προηγουμένων συμπτωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε αξιοσημείωτη βελτίωση της σχολικής αποδόσης. Επίσης, μπορεί να υπάρξει βελτίωση στην αναλυτική λειτουργία. Σε ορισμένες ελεγχόμενες μελέτες (controlled studies) που διεξήχθησαν σε παιδιά με υπερκινητικότητα, έχουν καταγραφεί πολύ υψηλές αυξήσεις του Δείκτη Νοημοσύνης (10% ή και περισσότερο).

Η βελτίωση της συμπεριφοράς είναι ορατή και σε άλλους τομείς: παιδιά που παρουσίαζαν πολλά βίαια ξεσπάσματα, είχαν επιθετικές τάσεις, συμπεριφέρονταν με σκληρότητα κτλ, καταφέραν να θέσουν υπό έλεγχο αυτές τις συμπεριφορές.
Στην περίπτωση της κατάθλιψης, παρατηρείται μείωση της κοπώσεως και των αρνητικών σκέψεων, καθώς και βαθμιαία βελτίωση των συμπτωμάτων.

Στις αγχωτικές περιπτώσεις και στις κρίσεις πανικού υπάρχει σταδιακή βελτίωση των συμπτωμάτων. Οι κρίσεις πανικού και τα αγχωτικά επεισόδια μειώνονται σε συχνότητα και ένταση, μέχρις ότου να ομαλοποιηθεί η κατάσταση.
Στην περίπτωση της επιληψίας, παρατηρείται μείωση στη σοβαρότητα και στη συχνότητα των επιληπτικών κρίσεων. Σε πολλές περιπτώσεις μειώνεται η δοσολογία των αντισπασμωδικών φαρμάκων και φυσικά μειώνονται και οι παρενέργειες τους.


θ) Μπορεί να ύπαρξη πρόβλεψη για την επιτυχή έκβαση της εκπαίδευσης;
Η Νευροανάδραση δεν είναι μια παρεμβατική μέθοδος, δηλαδή δεν εκπέμπει ηλεκτρισμό ή κάποια άλλη ενέργεια στον εγκέφαλο. Δεν είναι μια μέθοδος παθητικής εκγύμνασης. Απαιτεί προσπάθεια και κόπο, όπως η γυμναστική, ή όπως η εκμάθηση κάποιου μουσικού οργάνου. Η βοήθεια που προσφέρει είναι στο να «καθρεφτίζει» την λειτουργία του μυαλού σε αυτόν (αυτήν) που εκπαιδεύεται, προκειμένου αυτός να ξέρει πώς να εκπαιδευθεί σωστά. Ο εκπαιδευτής είναι αυτός που παρέχει τα εργαλεία και την καθοδήγησή του στον εκπαιδευόμενο, ο οποίος καλείται να τα χρησιμοποιήσει. Οπότε αποτελεί μία ενεργητική, για τον εκπαιδευόμενο, διαδικασία, σε αντιδιαστολή με άλλες εκπαιδεύσεις ή τεχνικές όπου η διαδικασία είναι παθητική. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να ταιριάζει σε κάθε ιδιοσυγκρασία καθώς και να έχει θετικά αποτελέσματα σε όλους. Σε ορισμένες καταστάσεις όπως η υπερκινητικότητα, οι διαταραχές ύπνου κ.α. μπορεί να υπάρξει μία λογική "πρόβλεψη" του αποτελέσματος, καθώς η αποτελεσματικότητα αγγίζει το 80% - 90%, ωστόσο δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί με βεβαιότητα η επιτυχής έκβαση εκάστου περιστατικού. Συνήθως, η αποτελεσματικότητα εκάστου εκπαιδεύσεως μπορεί να εκτιμηθεί σωστά στις αρχικές συνεδρίες. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ουδέποτε έχουν αναφερθεί αρνητικές παρενέργειες.


ι) Ο ιατρός μου κριτικάρει τη Νευροανάδραση. Τί μπορώ να κάνω γι' αυτό;
Κατ΄αρχήν, είναι πολύ πιθανό να αγνοεί την ύπαρξη αυτής της μεθόδου. Και όπως είναι φυσικό, κάθε νέα μέθοδος προσεγγίζεται, ακόμη κι από καλοπροαίρετους ανθρώπους, με ιδιαίτερο σκεπτικισμό. Ζήτησε από τον ιατρό σου να μελετήσει τις πρόσφατες έρευνες σχετικά με την αποτελεσματικότητα της Νευροανάδρασης σε διάφορες διαταραχές (βλέπε βιβλιογραφία).

Η αποτελεσματικότητα της Νευροανάδρασης έχει διερευνηθεί από πλήθος επιστημονικών μελετών (βλέπε http://www.isnr.org/ComprehensiveBibliography.cfm), αλλά οι κριτικοί της Νευροανάδρασης υποστήριζαν ότι τα οφέλη εξηγούνται και με άλλους τρόπους, επειδή δεν υπήρχε μια μελέτη με μεγάλο δείγμα συμμετεχόντων και τυχαίο διαχωρισμό τους σε πειραματική ομάδα και ομάδα ελέγχου. Αυτό το επιχείρημα πλέον καταρρίφθηκε από μια πρόσφατη μελέτη των Gevensleben και συνεργατών, που έγινε στην Γερμανία το 2009, σχετικά με την αποτελεσματικότητα της Νευροανάδρασης στην ΔΕΠ/Υ. Οι ερευνητές χώρισαν 102 παιδιά που έχουν ΔΕΠ/Υ σε δύο ομάδες με τυχαία διαλογή, και στην μία ομάδα έκαναν Νευροανάδραση, ενώ στην άλλη ομάδα έκαναν ασκήσεις συγκέντρωσης προσοχής σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, εντατικά για δύο μήνες. Τα αποτελέσματα έδειξαν μεγαλύτερη μείωση των συμπτωμάτων της ΔΕΠ/Υ στην ομάδα νευροανάδρασης, όπως αυτά βαθμολογήθηκαν σε κλίμακες που δόθηκαν στους γονείς και τους δασκάλους, αμέσως μετά την παρέμβαση, καθώς και 6 μήνες αργότερα. Επίσης, η ομάδα που έκανε Νευροανάδραση έδειξε ομαλοποίηση του ΗΕΓ. Έτσι, οι Gevensleben και συνεργάτες κάλυψαν το κενό στην βιβλιογραφία, δείχνοντας ότι τα οφέλη που προκαλεί η Νευροανάδραση οφείλονται στην συγκεκριμένη τεχνική, και δεν είναι εικονικά (placebo, δηλαδή από πίστη και μόνο ότι η μέθοδος θεραπεύει), ή αποτέλεσμα γενικότερης ενασχόλησης με τον(την) εκπαιδευόμενο.

Τέλος, η παροχή υπηρεσιών Νευροανάδρασης χρειάζεται επαγγελματίες με ειδική και πιστοποιημένη μεταπτυχιακή εκπαίδευση στην χρήση του εξοπλισμού, την καταγραφή και ερμηνεία του ΗΕΓ, την επιλογή και αναπροσαρμογή εκπαιδευτικών πρωτοκόλλων κατά περίπτωση, καθώς και γνώσεις στην νευροφυσιολογία, νευροψυχολογία, και στην κλινική παθολογία των διαταραχών. Επίσης, χρειάζεται συνεργασία του εκπαιδευτή με τους ιατρούς που τυχόν παρακολουθούν τον(την) εκπαιδευόμενο, προκειμένου να συνδυάζουν τις παρεμβάσεις για να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη. Η παροχή υπηρεσιών μπορεί να γίνεται και από κάποιον εκπαιδευόμενο που δεν έχει ακόμα όλες τις παραπάνω γνώσεις, αρκεί να είναι σε συνεχή και στενή εποπτεία από πιστοποιημένο επαγγελματία.


Βιβλίογραφία
Angelakis E, Stathopoulou S, Frymiare JL, Green DL, Lubar JF, & Kounios J. (2006). EEG neurofeedback: A brief overview and an example of peak alpha frequency training for cognitive enhancement in the elderly. The Clinical Neuropsychologist, 21(1):110-29.

Daum I, Rockstroh B, Birbaumer N, Elbert T, Canavan A, & Lutzenberger W. (1993). Behavioral treatment of slow cortical potentials in intractable epilepsy: Neuropsychological predictors of outcome. Journal of Neurosurgery & Psychiatry, 56:94–97.

Egner T, & Gruzelier JH. (2003). Ecological validity of neurofeedback: Modulation of slow wave EEG enhances musical performance. NeuroReport, 14(9), 1221–1224.

Gevensleben H, Holl B, Albrecht B, et al. (2009). Distinct EEG effects related to neurofeedback training in children with ADHD: a randomized controlled trial. Int J Psychophysiol, 74(2):149-57.

Gevensleben H, Holl B, Albrecht B, et al. (2009). Is neurofeedback an efficacious treatment for ADHD? A randomised controlled clinical trial. J Child Psychol Psychiatry, 50:780–9.

Gevensleben H, Holl B, Albrecht B, et al. Neurofeedback training in children with ADHD: 6-month follow-up of a randomised controlled trial. Eur Child Adolesc Psychiatry (in press).

Hardt JV, & Kamiya J. (1978). Anxiety change through electroencephalographic alpha feedback seen only in high anxiety subjects. Science, 201:79–81.

Linden M, Habib T, Radojevic V. (1996). A controlled study of the effects of EEG biofeedback on cognition and behavior of children with attention deficit disorder and learning disabilities. Biofeedback Self Regul 21(1):35-49.

Lubar JF, & Shouse MN. (1977). Use of biofeedback in the treatment of seizure disorders and hyperactivity. Advances in Clinical Child Psychology, 1:204–251.

Lubar JO and Lubar JF (1984). Electroencephalographic Biofeedback of SMR and beta for treatment of attention deficit disorder in a clinical setting. Biofeedback and Self-Regulation, 9, pp.1-23.

Peniston, E. G., & Kulkosky, P. J. (1991). Alpha-theta brainwave neuro-feedback therapy for Vietnam veterans with combat-related post-traumatic stress disorder. Medical Psychotherapy, 4:47–60.

Rosenfeld JP. (2000). An EEG biofeedback protocol for affective disorders. Clinical Electroencephalography, 31(1):7–12.

Rossiter TR & La Vaque TJ (1995). A comparison of EEG biofeedback and psychostimulants in treating Attention Deficit Hyperactivity Disorders. Journal of Neurotherapy, 1:48-59.

Sterman MB Sensorimotor EEG feedback training in the study and treatment of epilepsy. In: Neurobehavioral Treatment of Epilepsy, D.J. Mostofsky and Y. Loyning (Eds.), Erlbaum Publishers, 1993, pp. 1- 17.

Sterman MB, Macdonald LR, & Stone RK. (1974). Biofeedback training of the sensorimotor electroencephalogram rhythm in man: Effects on epilepsy. Epilepsia, 15(3):395–416.

Sterman MB, Macdonald, LR, Stone RK (1974). Biofeedback training of the sensorimotor EEG rhythm in man: Effects on epilepsy. Epilepsia, 15:395-416.

Sterman MB, The scientific basis of neurofeedback treatment. In: The ADD Book, Sears, W. and Thompson, L., Little Brown Co., New York, 1998.

Tansey MA (1991). Wechsler (WISC-R) changes following treatment of learning disabilities via EEG biofeedback training in a private practice setting. Australian Journal of Psychology, 43:147-153.


Πληροφορίες

Περισσότερες πληροφορίες για τις εφαρμογές, την εκπαίδευση, και την επιστημονική έρευνα για την Νευροανάδραση υπάρχουν στους ιστοχώρους των κάτωθι επιστημονικών συνδέσμων:
International Society for Neurofeedback and Research www.isnr.org
Association for Applied Psychophysiology and Biofeedback www.aapb.org
Biofeedback Certification International Alliance www.bcia.org
Biofeedback Foundation of Europe www.bfe.org
Society of Applied Neuroscience www.applied-neuroscience.org